Designed and built with care, filled with creative elements

Κέντρο Ειδικής Αγωγής  

Τηλέφωνο :  216 939 1038

Διεύθυνση :  Ανδρέα Γκίνη 4, 152 33, Χαλάνδρι

Top
Image Alt
  /  Blog   /  Από τον γραμματισμό στον οικογενειακό γραμματισμό

Από τον γραμματισμό στον οικογενειακό γραμματισμό

Από τον γραμματισμό στον οικογενειακό γραμματισμό

Μαρία Κοκκινιώτη
Εκπαιδευτικός – Ειδική Παιδαγωγός
Κέντρο Υποστήριξης Μαθητών και Γονέων Mindset

Ο όρος γραμματισμός – ή και εγγραμματισμός- χρησιμοποιείται πολύ έντονα τα τελευταία χρόνια σαν «αντικατάσταση» του όρου αλφαβητισμός και αυτό διότι έχει ευρύτερο περιεχόμενο. Μιλώντας για τον γραμματισμό, δεν αναφερόμαστε μόνο στην ικανότητα του ατόμου για ανάγνωση και γραφή, αλλά και στην ικανότητα της κατανόησης, παραγωγής λόγου καθώς και στη διαμόρφωση μία κριτικής αντιμετώπισης διαφόρων μορφών προφορικών και γραπτών κειμένων ανάλογα με την περίσταση.

Τα παιδιά γράφουν και διαβάζουν από πολύ νωρίς, απλά με έναν τρόπο διαφορετικό από των ενηλίκων
Μεγαλώνοντας τα παιδιά μας στη σύγχρονη κοινωνία, έχουμε απορροφηθεί πάρα πολύ από τη γραφή, τους κώδικες, τα σύμβολα και την «τεχνολογία του χαρτιού» με αποτέλεσμα να απομακρυνόμαστε όλο και περισσότερο από την πραγματική λειτουργία της γλώσσας και του λόγου: την αποτελεσματική επικοινωνία του ατόμου μέσα στην κοινωνία που ζει. Χρειάζονται μόνο λίγα λεπτά παρατήρησης για να αντιληφθούμε πως:

  • Τα παιδιά εκδηλώνουν από νωρίς συμπεριφορές ανάγνωσης και γραφής απλά με έναν άλλον τρόπο από τον «συμβατικό».
  • Τα παιδιά αλληλοεπιδρούν με διάφορες λέξεις του γραπτού λόγου μέσα στο περιβάλλον που ζουν.
  • Όσο πιο ενεργή αυτή η εμπλοκή, τόσο περισσότερο καλλιεργούνται από πολύ νωρίς οι δεξιότητες που σχετίζονται με την αποκωδικοποίηση και την επικοινωνία (δεξιότητες γραμματισμού).

Αναδυόμενος γραμματισμός: οι πρώτες δεξιότητες γραμματισμού που αναδύονται ως ανάγκη του παιδιού να επικοινωνήσει με το περιβάλλον που ζει
Τα παιδιά εκδηλώνουν από την πρώτη μεταβρεφική ηλικία εκδηλώνουν συμπεριφορές ανάγνωσης και γραφής, ακόμα και αν δεν ακολουθούν τον «συμβατικό τρόπο». Μάλιστα, το στάδιο αυτό ονομάζεται αναδυόμενη γραφή και ανάγνωση και θεωρείται πολύ σημαντικό για την εξέλιξη των δεξιοτήτων γραμματισμού στο άτομο. Οι δεξιότητες «αναδυόμενου γραμματισμού» αρχίζουν καλλιεργούνται αμέσως μόλις τα πολύ μικρά παιδιά αντιληφθούν ότι ο γραπτός λόγος είναι φορέας μηνυμάτων. Χρειάζεται θυμόμαστε πως είναι μία μη γραμμική εξελικτική διαδικασία η οποία δεν έχει συγκεκριμένα στάδια και είναι στενά συνδεδεμένη με το περιβάλλον που αναπτύσσεται το παιδί.

Παρατηρούμε πως από πολύ μικρή ηλικία το παιδί μπορεί να:

  • Αναγνωρίζει το γάλα του
  • Αναγνωρίζει το δικό του τετράδιο ή μπλοκ
  • Ξεχωρίζει το δικό του ποτήρι από τα άλλα
  • Μιμείται πως διαβάζει
  • Ξεφυλλίζει έντυπα, αναγνωρίζει συγκεκριμένα σημεία του βιβλίου
  • Γράφει – μιμείται πως γράφει
  • Σημαδεύει τα δικά του πράγματα
  • Κρατάει «σημειώσεις»

Οι δεξιότητες γραμματισμού αποτελούν οικογενειακή υπόθεση
Στο σημείο αυτό, ερχόμαστε να συναντήσουμε έναν άλλο όρο, τον «οικογενειακό γραμματισμό». Με αυτόν τον όρο εννοούμε την καθημερινή́ εμπλοκή́ γονέων, παιδιών και άλλων προσώπων μίας οικογένειας σε δραστηριότητες που σχετίζονται με την ανάγνωση και τη γραφή́. Η οικογένεια διευκολύνει και υποστηρίζει την επιθυμία των παιδιών να εμπλακούν σε δράσεις γραμματισμού́ παρέχοντας υλικά́, ερεθίσματα, εμπειρίες και πρότυπα που ενισχύουν την ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων, χωρίς κάποια μορφή́ συστηματικής διδασκαλίας.

Μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο λοιπόν τα παιδιά:

    • κατακτούν τις πρώτες συμβάσεις του γραπτού́ λόγου από́ τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, πολύ́ πριν αρχίσει η φοίτησή́ τους στο νηπιαγωγείο.
    • παρατηρώντας τους ενήλικους (γονείς, μεγαλύτερα αδέλφια, άλλους ενηλίκους στην οικογένεια) να διαβάζουν και να γράφουν αυθεντικά́ κείμενα σε «αυθεντικά́ – φυσικά́ περιβάλλοντα, συνειδητοποιούν την επικοινωνιακή́ λειτουργία του γραπτού́ λόγου.

Γίνεται, λοιπό, εύκολα κατανοητό πως οι δεξιότητες γραμματισμού αναπτύσσονται μέσα στο πλαίσιο της οικογένειας και αφορούν σε ένα πολύ ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων. Ξεκινώντας κανείς να διαβάζει συσκευασίες, να ταξινομεί αντικείμενα, να διαβάζει πινακίδες αλλά και να φτιάχνει πινακίδες για το σπίτι, να διαβάζει μικρά βιβλία με τα παιδιά, να ενθαρρύνει τα παιδιά «να κάνουν πως διαβάζουν», να υποστηρίζει τις πρώτες μορφές γραφής του παιδιού, καλλιεργεί πολύ βασικές δεξιότητες επικοινωνίας και κατανόησης που φαίνεται να υποστηρίζουν αργότερα τη γραφή, την ανάγνωση καθώς και την κατανόηση.